Vrije Academie
Mandje

Gian Lorenzo Bernini, 1623: geen paus zonder Bernini

Podcast Een Cast vol Kunst, seizoen 2, aflevering 5

In 1623 houdt een kardinaal de spiegel vast terwijl de jonge Bernini zijn eigen gezicht in marmer hakt. Datzelfde jaar wordt die kardinaal paus. Peter van Duinen en Splinter Chabot duiken in dat ene jaar.

Luister op Spotify Apple Podcasts Podimo Kijk op YouTube

Gian Lorenzo Bernini, David, 1623-1624, detail van het gezicht, Galleria Borghese Rome
Gian Lorenzo Bernini, David (1623–1624), detail. Foto: Burkhard Mücke, CC BY-SA 4.0

Waar gaat deze aflevering over?

Rome, 1623. In een atelier vol marmerstof hakt een jonge beeldhouwer aan een David die elk moment zijn steen kan slingeren. Het gespannen gezicht van David is zijn eigen gezicht. En de spiegel waarin hij kijkt, houdt volgens de overlevering een kardinaal in het rood voor hem vast. De beeldhouwer is de 24-jarige Gian Lorenzo Bernini.

Die ene scène zegt precies hoe bijzonder Bernini was. Want een machtige kardinaal die een kunstenaar dient, dat was in die tijd ongehoord. Kunstenaars werkten voor de macht, niet andersom. Maar Bernini is een wonderkind dat marmer laat lijken op zachte huid. En de kardinaal, Maffeo Barberini, is zijn vriend. Op 6 augustus 1623, na een verstikkend conclaaf in de zomerhitte, stijgt er witte rook op boven het Vaticaan. Barberini is paus Urbanus VIII. Volgens de overlevering zegt hij tegen Bernini dat het grootste geluk bij de paus ligt: dat Bernini leeft tijdens zíjn pontificaat.

Bernini moet de Michelangelo van de nieuwe paus worden. Hij krijgt de opdracht voor het enorme baldakijn boven het graf van Petrus en begint aan zijn loopbaan als pauselijk architect. Peter en Splinter vertellen wat er in 1623 allemaal gebeurde. Hoe groot was het ego van deze jonge beeldhouwer? Waarom zie je op zijn werk in Rome overal bijen? En wat gebeurde er met Bernini toen zijn vriend de paus stierf?

Kijk mee: de kunstwerken uit deze aflevering

Over deze werken praten Peter en Splinter in de aflevering. Bekijk ze terwijl je luistert.

Gemaakt in 1623

Gian Lorenzo Bernini, David, 1623-1624, Galleria Borghese Rome
David (1623–1624), Galleria Borghese, Rome. Foto: Burkhard Mücke, CC BY-SA 4.0

David

Bernini maakt de David in opdracht van kardinaal Scipione Borghese, in zeven maanden tijd. David staat op het punt zijn steen naar Goliath te slingeren. Goliath zie je niet: die staat achter jou. Zo sta je als kijker midden in het verhaal.

Het gezicht van David is een zelfportret van Bernini. Volgens de overlevering hield kardinaal Maffeo Barberini, de latere paus Urbanus VIII, daarbij de spiegel voor hem vast.

Ook in deze aflevering

Gian Lorenzo Bernini, Aeneas, Anchises en Ascanius, ca. 1618-1619, Galleria Borghese Rome
Aeneas, Anchises en Ascanius (ca. 1618–1619), Galleria Borghese, Rome. Foto: Sailko, CC BY 3.0
Gian Lorenzo Bernini, De roof van Proserpina, 1621-1622, Galleria Borghese Rome
De roof van Proserpina (1621–1622), Galleria Borghese, Rome. Foto: Alvesgaspar, CC BY-SA 4.0
Gian Lorenzo Bernini, De roof van Proserpina, detail van de hand van Pluto die in de dij van Proserpina drukt
De roof van Proserpina, detail: de hand van Pluto in de dij van Proserpina. Foto: Alvesgaspar, CC BY-SA 4.0
Gian Lorenzo Bernini, Apollo en Daphne, 1622-1625, Galleria Borghese Rome
Apollo en Daphne (1622–1625), Galleria Borghese, Rome. Foto: Architas, CC BY-SA 4.0
Gian Lorenzo Bernini, baldakijn boven het graf van Petrus, 1624-1633, Sint-Pietersbasiliek
Baldakijn boven het graf van Petrus (1624–1633), Sint-Pietersbasiliek, Vaticaanstad
Gian Lorenzo Bernini, grafmonument van paus Urbanus VIII, 1627-1647, Sint-Pietersbasiliek
Grafmonument van Urbanus VIII (1627–1647), Sint-Pietersbasiliek, Vaticaanstad

Twee keer Scipione Borghese

Gian Lorenzo Bernini, buste van Scipione Borghese, 1632, eerste versie met barst in het voorhoofd, Galleria Borghese Rome
Buste van Scipione Borghese (1632), eerste versie met de barst in het voorhoofd, Galleria Borghese
Gian Lorenzo Bernini, buste van Scipione Borghese, 1632, tweede versie, Galleria Borghese Rome
Buste van Scipione Borghese (1632), tweede versie, Galleria Borghese, Rome

Bij het polijsten van de eerste buste slaat er een barst dwars door het voorhoofd van de kardinaal. Bernini hakt daarop in nog geen twee weken een tweede, bijna identieke buste.

Volgens de overlevering laat hij bij de onthulling eerst de buste met de barst zien. Pas als Borghese zijn teleurstelling niet meer kan verbergen, valt het tweede doek.

Zelf gaan kijken? De David, Aeneas, De roof van Proserpina en Apollo en Daphne staan in de Galleria Borghese in Rome. Daar zie je ook allebei de bustes van Scipione Borghese, ook de eerste met de barst. Het baldakijn en het grafmonument van Urbanus VIII vind je in de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad.

Meer Rome en Italiaanse kunst bij de Vrije Academie

Caravaggio

Vanaf € 18,50
Bekijk →
VAthuis – ON DEMAND

Luister ook

  • Picasso, 1907: uitgelachen door zijn vrienden
  • Artemisia Gentileschi, 1616: naakt op het plafond
  • Andy Warhol, 1962: één grote nee en 32 soepblikken
  • Rembrandt, 1656: failliet op eigen verzoek
  • Bekijk alle afleveringen van Een Cast vol Kunst